<h1 align="center">Το Βιβλίο της Ουράντια</h1>
<hr /><p align="center">&#60;&#60;&#160;<a href="10-Εγγραφο096.md" title="Ο ΙΕΧΩΒΑ – Ο ΘΕΟΣ ΤΩΝ ΕΒΡΑΙΩΝ">Εγγραφο 96</a> | <a href="01-Μέρη.md" title="Τα Μέρη του Βιβλίου">Μέρη</a> | <a href="03-Περιεχόμενο.md" title="Tα Περιεχόμενα του Βιβλίου">Περιεχόμενο</a> | <a href="10-Εγγραφο098.md" title="Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΕΣ ΤΟΥ ΜΕΛΧΙΣΕΔΕΚ ΣΤΗΝ ΔΥΣΗ">Εγγραφο 98</a>&#160;&#62;&#62;</p><hr />

## Εγγραφο 97

## <a name="U97_0_0"></a>Η ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΗΣ ΑΝΤΙΛΗΨΗΣ ΤΟΥ ΘΕΟΥ ΣΤΟΥΣ ΕΒΡΑΙΟΥΣ

<a name="U97_0_1"></a>*97:0.1 (1062.1)* Οι πνευματικοί ηγέτες των Εβραίων έκαναν αυτό που δεν κατάφερε ποτέ να πετύχει κανένας – απο-ανθρωπομορφοποίησαν την ιδέα τους για τον Θεό χωρίς να την μετατρέψουν σε μια αφηρημένη έννοια της Θεότητας που να είναι κατανοητή μόνο από τους φιλοσόφους. Ακόμα και οι κοινοί άνθρωποι μπορούσαν να συλλάβουν την ώριμη ιδέα του Ιαχβέ σαν Πατέρας, αν όχι του ατόμου, τουλάχιστον της φυλής.

<a name="U97_0_2"></a>*97:0.2 (1062.2)* Η ιδέα της προσωπικότητας του Θεού, αν και διδάχτηκε ξεκάθαρα στο Σάλεμ τις μέρες του Μελχισεδέκ, ήταν ασαφής και συγκεχυμένη τον καιρό της εξόδου από την Αίγυπτο και μόνο σταδιακά μπόρεσε να αναπτυχθεί στον Εβραϊκό νου τους από γενεά σε γενεά ανταποκρινόμενοι στην διδασκαλία των πνευματικών τους ηγετών. Η έννοια της προσωπικότητας του Ιαχβέ ήταν πολύ πιο συνεχής στην προοδευτική της εξέλιξη από ότι ήταν για πολλές άλλες ιδιότητες της Θεότητας. Από τον Μωυσή έως τον Μαλαχία συνέβη μια σχεδόν αδιάσπαστη ιδεολογική ανάπτυξη για την προσωπικότητα του Θεού στον νου των Εβραίων, και αυτή η σύλληψη τελικά έφτασε στο λαμπρότερο αποκορύφωμά της με τις διδασκαλίες του Ιησού για τον Πατέρα στον ουρανό.

### <a name="U97_1_0"></a>1&#8228;&#160;Ο ΣΑΜΟΥΗΛ – Ο ΠΡΩΤΟΣ ΑΠΟ ΤΟΥΣ ΕΒΡΑΙΟΥΣ ΠΡΟΦΗΤΕΣ

<a name="U97_1_1"></a>*97:1.1 (1062.3)* Οι εχθρικές πιέσεις των γειτονικών λαών στην Παλαιστίνη πολύ σύντομα δίδαξαν τους Εβραίους σεΐχηδες ότι δεν θα μπορούσαν να επιζήσουν εκτός και αν ένωναν τις διάφορες φυλετικές τους οργανώσεις σε ένα συνασπισμό με μια κεντρική κυβέρνηση. Και αυτή η συγκέντρωση της διαχειριστικής εξουσίας προσέφερε στον Σαμουήλ μια καλύτερη ευκαιρία να λειτουργήσει σαν διδάσκαλος και μεταρρυθμιστής.

<a name="U97_1_2"></a>*97:1.2 (1062.4)* Ο Σαμουήλ προερχόταν από μια μακρά σειρά διδασκάλων του Σάλεμ που είχαν διατηρήσει τις αλήθειες του Μελχισεδέκ σαν μέρος της μορφής λατρείας τους. Αυτός ο διδάσκαλος ήταν ένας αρρενωπός και αποφασιστικός άνθρωπος. Μόνο χάρη στη μεγάλη του αφοσίωση, μαζί με την ασυνήθιστη αποφασιστικότητά του, μπόρεσε να αντισταθεί στην σχεδόν καθολική αντίδραση που συνάντησε όταν ξεκίνησε να επαναφέρει όλο το Ισραήλ στην λατρεία του Υπέρτατου Ιαχβέ των Μωσαϊκών ημερών. Και ακόμα και τότε είχε περιορισμένη επιτυχία κατάφερε να ξανακερδίσει στην υπηρεσία της ανώτερης έννοιας του Ιαχβέ μόνο τους πιο νοήμονες από τους Εβραίους. Οι υπόλοιποι συνέχισαν στην λατρεία των φυλετικών θεών της χώρας και στην χαμηλότερη αντίληψη του Ιαχβέ.

<a name="U97_1_3"></a>*97:1.3 (1062.5)* Ο Σαμουήλ ήταν ένας τραχύς αλλά ικανός τύπος ανθρώπου, ένας πραχτικός μεταρρυθμιστής που μπορούσε να βγει μια μέρα με τους συνεργάτες του και να ανατρέψει κάμποσες τοποθεσίες του Βάαλ. Η πρόοδος που είχε επιτεύχθηκε με την δύναμη του καταναγκασμού. Πολύ λίγο κήρυξε, και ακόμα λιγότερο δίδαξε, αλλά πραγματικά έδρασε. Την μια μέρα κορόιδευε τους ιερείς του Βάαλ, την άλλη, έκοβε κομμάτια ένα αιχμάλωτο βασιλιά. Πίστευε με αφοσίωση στον ένα Θεό, και είχε ξεκάθαρη αντίληψη αυτού του ενός Θεού σαν δημιουργός του ουρανού και της γης: «Του Κυρίου είναι οι στύλοι της γης, και έστησε την οικουμένην επ’ αυτούς.»

<a name="U97_1_4"></a>*97:1.4 (1063.1)* Αλλά η μεγάλη προσφορά του Σαμουήλ στην ανάπτυξη της ιδέας της Θεότητας ήταν η ξεκάθαρη εξαγγελία του ότι ο Ιαχβέ ήταν *αμετάβλητος,* η παντοτινά ίδια ενσωμάτωση μιας άψογης τελειότητας και θειότητας. Εκείνο τον καιρό ο Ιαχβέ θεωρείτο ότι ήταν ένας Θεός με ιδιοτροπίες ζήλιας, και ότι μετάνιωνε για αυτό μετά. Αλλά τώρα για πρώτη φορά από τότε που έφυγαν οι Εβραίοι από την Αίγυπτο, άκουγαν αυτά τα εκπληκτικά λόγια, «Η Δύναμη του Ισραήλ δεν ψεύδεται ούτε μετανιώνει, γιατί δεν είναι άνθρωπος για να μετανοεί.» Διακηρύχθηκε η σταθερότητα στην συμπεριφορά προς την Θειότητα. Ο Σαμουήλ επανέλαβε το συμβόλαιο του Μελχισεδέκ με τον Αβραάμ και διακήρυξε ότι ο Κύριος και Θεός του Ισραήλ ήταν η πηγή όλης της αλήθειας, της σταθερότητας, και της συνέπειας. Πάντα οι Εβραίοι έβλεπαν τον Θεό τους σαν ένα άνθρωπο, υπεράνθρωπο, ένα ανώτερο πνεύμα άγνωστης προέλευσης αλλά τώρα άκουγαν το κάποτε πνεύμα του Χωρήβ να εξυψώνεται σε αμετάβλητο Θεό με τελειότητα Δημιουργού. Ο Σαμουήλ βοηθούσε την εξελισσόμενη έννοια του θεού να φτάσει σε επίπεδο ανώτερο από τον μεταβλητό νου του ανθρώπου και τις μεταστροφές της θνητής ύπαρξης. Κάτω από την διδασκαλία του, ο Θεός των Εβραίων άρχισε να ανέρχεται από την ιδέα της τάξης των φυλετικών θεών προς το ιδανικό ενός παντοδύναμου και αμετάβλητου Δημιουργού και *Επόπτη* όλης της δημιουργίας.

<a name="U97_1_5"></a>*97:1.5 (1063.2)* Και διακήρυξε εκ νέου την ιστορία της ειλικρίνειας του Θεού, και την αξιοπιστία του στην τήρηση των συμφωνιών. Είπε ο Σαμουήλ: «Ο Κύριος δεν θα εγκαταλείψει τον λαό του.» «Έχει συνάψει μαζί μας μια αιώνια συμφωνία, που ισχύει σε όλα τα πράγματα και είναι επιβεβαιωμένη.» Και έτσι, λοιπόν, σε όλη την Παλαιστίνη ήχησε πάλι το κάλεσμα προς την λατρεία του υπέρτατου Ιαχβέ. Πάντα αυτός ο δραστήριος δάσκαλος διακήρυσσε, «Είσαι μεγάλος, Ω Κύριε Θεέ, γιατί δεν υπάρχει κανένας σαν εσένα, ούτε υπάρχει και κανένας Θεός άλλος εκτός από εσένα.»


<a name="U97_1_6"></a>*97:1.6 (1063.3)* Μέχρι εκείνη την στιγμή οι Εβραίοι θεωρούσαν την εύνοια του Ιαχβέ κυρίως με όρους υλικής ευημερίας. Ήταν μεγάλο σοκ για το Ισραήλ, και παραλίγο να κοστίσει στον Σαμουήλ την ζωή του, όταν τόλμησε να διακηρύξει: «Ο Κύριος δίνει τα πλούτη και την φτώχεια, αυτός υποβαθμίζει και εξυψώνει. Σηκώνει τους φτωχούς από τη σκόνη και ανεβάζει τους ζητιάνους και τους τοποθετεί ανάμεσα στους πρίγκιπες για να κληρονομήσουν τον θρόνο της δόξας.» Ποτέ ξανά από τον καιρό του Μωυσή δεν είχαν εξαγγελθεί τόσο ενθαρρυντικές υποσχέσεις για τους ταπεινούς και τους λιγότερο τυχερούς, και χιλιάδες απελπισμένοι από τους φτωχούς άρχισαν να έχουν ελπίδες ότι μπορούν να βελτιώσουν την πνευματική τους κατάσταση.

<a name="U97_1_7"></a>*97:1.7 (1063.4)* Αλλά ο Σαμουήλ δεν προχώρησε πολύ πέρα από την αντίληψη ενός φυλετικού θεού. Διακήρυξε έναν Ιαχβέ που έφτιαξε όλους τους ανθρώπους αλλά ήταν απασχολημένος κυρίως με τους Εβραίους, τον εκλεκτό του λαό. Ακόμα κι έτσι, όπως στις μέρες του Μωυσή, για άλλη μια φορά η αντίληψη του Θεού απεικόνιζε μια Θεότητα που είναι ιερή και ακέραιος. «Δεν υπάρχει άγιος καθώς ο Κύριος. Τις δύναται να σταθή ενώπιον του Κυρίου, του αγίου τούτου Θεού;»

<a name="U97_1_8"></a>*97:1.8 (1063.5)* Όσο περνούσαν τα χρόνια, ο γκριζομάλλης γέρος ηγέτης προχωρούσε στην κατανόηση του θεού, αφού δήλωνε: «Ο Κύριος είναι ένας Θεός γνώσης, και οι πράξεις; ζυγίζονται από αυτόν. Ο Κύριος θα κρίνει το τέλος του κόσμου, και θα δείξει έλεος στους ελεήμονες, και με τους ακέραιους θα είναι και αυτός ακέραιος.» Ακόμα και εδώ βρίσκεται η αυγή του ελέους, μολονότι περιορίζεται σε εκείνους που είναι ελεήμονες. Αργότερα προχώρησε άλλο ένα βήμα όταν, παρά την εναντιότητα που του έδειχναν, αυτός παρότρυνε τον λαό του: «Ας πέσουμε τώρα στα χέρια του Κυρίου, γιατί το έλεός του είναι μεγάλο.» «Δεν υπάρχει κανένας περιορισμός στον Κύριο για το αν θα σώσει πολλούς ή λίγους.»


<a name="U97_1_9"></a>*97:1.9 (1063.6)* Και αυτή η σταδιακή εξέλιξη της αντίληψης για τον χαρακτήρα του Ιαχβέ συνεχίστηκε και κάτω από την επίβλεψη των διαδόχων του Σαμουήλ. Επιχείρησαν να παρουσιάσουν τον Ιαχβέ ως έναν φυλάττοντα την διαθήκη Θεό αλλά δεν κατόρθωσαν να διατηρήσουν το ρυθμό που έδωσε ο Σαμουήλ. Δεν κατάφεραν να αναπτύξουν την ιδέα του ελέους του Θεού όπως την συνέλαβε ο Σαμουήλ αργότερα. Υπήρχε ένα σταθερό πισωγύρισμα προς την αναγνώριση άλλων θεών, παρά την διατήρηση του ότι ο Ιαχβέ ήταν υπεράνω όλων. Σου η βασιλεία, Κύριε, καί συ είσαι ο υψούμενος ως κεφαλή υπεράνω πάντων».

<a name="U97_1_10"></a>*97:1.10 (1064.1)* Η βασική νότα εκείνης της περιόδου ήταν η θεία δύναμη. Οι προφήτες αυτής της εποχής κήρυσσαν μια θρησκεία σχεδιασμένη να στηρίζει τον βασιλιά πάνω στον Εβραϊκό θρόνο. «Σου, Κύριε, είναι η μεγαλοσύνη και η δύναμις και η τιμή και η νίκη και η δόξα. Εις την χείρα σου είναι η ισχύς και η δύναμις· και εις την χείρα σου το να μεγαλύνεις και να ισχυροποιείς τα πάντα.» Και αυτό ήταν το επίπεδο της αντίληψης του Θεού τον καιρό του Σαμουήλ και των άμεσων διαδόχων του.

### <a name="U97_2_0"></a>2&#8228;&#160;Ο ΗΛΙΑΣ ΚΑΙ Ο ΕΛΙΣΣΑΙΟΣ

<a name="U97_2_1"></a>*97:2.1 (1064.2)* Τον δέκατο αιώνα προ Χριστού το Εβραϊκό έθνος διαιρέθηκε σε δύο βασίλεια. Και στις δύο αυτές πολιτικές υποδιαιρέσεις πολλοί διδάσκαλοι της αλήθειας προσπάθησαν να αναχαιτίσουν το αντιδραστικό ρεύμα της πνευματικής παρακμής που είχε ξεκινήσει, και που συνεχίστηκε καταστροφικά μετά τον πόλεμο του διχασμού. Αλλά αυτές οι προσπάθειες να προοδεύσει η Εβραϊκή θρησκεία δεν καρποφόρησαν μέχρι που άρχισε την διδασκαλία του εκείνος ο ατρόμητος και αποφασισμένος πολεμιστής της δικαιοσύνης, ο Ηλίας. Ο Ηλίας αναστήλωσε στο βόρειο βασίλειο μια έννοια του Θεού ανάλογη με εκείνη των ημερών του Σαμουήλ. Ο Ηλίας είχε λίγες ευκαιρίες να παρουσιάσει μια προχωρημένη αντίληψη για τον Θεό. Ήταν συνεχώς απασχολημένος, όπως ήταν και ο Σαμουήλ πριν από εκείνον, με το να αναποδογυρίζει τους βωμούς του Βάαλ και να κατεδαφίζει τα είδωλα των ψεύτικων θεών. Και συνέχισε τις μεταρρυθμίσεις του και όταν είχε να αντιμετωπίσει την αντίθεση ενός ειδωλολάτρη μονάρχη. Το καθήκον του ήταν ακόμα πιο γιγαντιαίο και δύσκολο από εκείνο που είχε αντιμετωπίσει ο Σαμουήλ.

<a name="U97_2_2"></a>*97:2.2 (1064.3)* Όταν πέθανε ο Ηλίας, ο Ελισσαίος, ο πιστός του συνεργάτης, ανέλαβε το έργο του και, με την ανεκτίμητη βοήθεια του ελάχιστα γνωστού Μιχαΐα, κράτησε την αλήθεια ζωντανή στην Παλαιστίνη.

<a name="U97_2_3"></a>*97:2.3 (1064.4)* Αλλά αυτές δεν ήταν μέρες προόδου για την έννοια της Θεότητας. Ούτε καν είχαν ακόμη ανέλθει οι Εβραίοι στο Μωσαϊκό ιδεώδες. Η εποχή του Ηλία και του Ελισαίου έκλεισε με την επιστροφή των καλύτερων τάξεων στην λατρεία του υπέρτατου Ιαχβέ και έγινε μάρτυρας της αναστήλωσης της ιδέας του Συμπαντικού Δημιουργού περίπου στο σημείο που την είχε αφήσει ο Σαμουήλ.

### <a name="U97_3_0"></a>3&#8228;&#160;Ο ΙΑΧΒΕ ΚΑΙ Ο ΒΑΑΛ

<a name="U97_3_1"></a>*97:3.1 (1064.5)* Η μακροχρόνια εχθρότητα ανάμεσα στους πιστούς του Ιαχβέ και στους οπαδούς του Βάαλ ήταν περισσότερο κοινωνικοοικονομική σύγκρουση ιδεολογιών παρά διαφορά θρησκευτικών πεποιθήσεων.


<a name="U97_3_2"></a>*97:3.2 (1064.6)* Οι κάτοικοι της Παλαιστίνης διέφεραν ως προς την στάση τους απέναντι στην ατομική ιδιοκτησία γης. Οι νότιες ή οι περιπλανώμενες Αραβικές φυλές (οι Ιαχωβίτες) θεωρούσαν την γη ως αναφαίρετη – ως ένα δώρο της Θεότητας προς την φυλή. Υποστήριζαν ότι η γη δεν μπορούσε να πουληθεί ή να υποθηκευτεί. «Ο Ιαχβέ μίλησε, και είπε, “Και η γη δεν θέλει πωλείσθαι εις απαλλοτρίωσιν· διότι ιδική μου είναι η γη”».

<a name="U97_3_3"></a>*97:3.3 (1064.7)* Οι βόρειοι και περισσότερο εδραιωμένοι Χαναανίτες (οι Βααλίτες) αγόραζαν, πουλούσαν, και υποθήκευαν την γη τους ελεύθερα. Η λέξη Βάαλ σημαίνει ιδιοκτήτης. Η λατρεία του Βάαλ βασιζόταν σε δύο κύριες δοξασίες: Πρώτα, την νομιμοποίηση της περιουσιακής συναλλαγής, των συμβολαίων, και των συμφωνιών – το δικαίωμα και αγοράζουν και να πουλούν γη. Δεύτερον, ο Βάαλ υποτίθεται ότι έστελνε την βροχή – ήταν ένας θεός της γονιμότητας του χώματος. Οι καλές σοδειές εξαρτιόνταν από την εύνοια του Βάαλ. Το δόγμα αυτό ασχολιόταν εκτενώς με την *γη*, την ιδιοκτησία της και την γονιμότητά της.

<a name="U97_3_4"></a>*97:3.4 (1065.1)* Γενικά, οι Βααλίτες είχαν στην ιδιοκτησία τους σπίτια, γη, και σκλάβους. Ήταν οι αριστοκράτες γαιοκτήμονες και ζούσαν στις πόλεις. Κάθε Βάαλ είχε ένα ιερό τόπο, ένα ιερατείο, και τις «ιερές γυναίκες», τις τελετουργικές εταίρες.

<a name="U97_3_5"></a>*97:3.5 (1065.2)* Εξαιτίας αυτής της βασικής διαφοράς στην θεώρηση για τη γη, αναπτύχθηκαν οι πικρόχολοι ανταγωνισμοί των κοινωνικών, οικονομικών, ηθικών, και θρησκευτικών συμπεριφορών που επιδείκνυαν οι Χαναανίτες και οι Εβραίοι. Αυτή η κοινωνικοοικονομική αντίθεση δεν έγινε ξεκάθαρα θρησκευτικό θέμα μέχρι τους χρόνους του Ηλία. Από τις μέρες αυτού του δυναμικού προφήτη η μάχη για το θέμα δόθηκε σε πιο αυστηρά θρησκευτικές γραμμές – Ιαχβέ εναντίον Βάαλ – και έληξε με τον θρίαμβο του Ιαχβέ και της επακόλουθης τάσης προς τον μονοθεϊσμό.

<a name="U97_3_6"></a>*97:3.6 (1065.3)* Ο Ηλίας μετατόπισε την αντιπαράθεση Ιαχβέ – Βάαλ από το θέμα της γης στην θρησκευτική διάσταση των ιδεολογιών Χαναανιτών και Εβραίων. Όταν ο Αχαάβ δολοφόνησε τους Ναβώθ με σκευωρία ώστε να περιέλθει στην κατοχή του η γη τους, ο Ηλίας ανήγαγε σε ηθικό θέμα αυτά τα απαρχαιωμένα ήθη περί γης και ξεκίνησε την σθεναρή εκστρατεία του εναντίον των Βααλιτών. Αυτός ήταν επίσης ένας αγώνας του λαού της επαρχίας ενάντια στην κυριαρχία των πόλεων. Ήταν κυρίως υπό τον Ηλία που ο Ιαχβέ έγινε Ελοχείμ. Ο προφήτης ξεκίνησε σαν αγροτικός μεταρρυθμιστής και κατάληξε στην εξύψωση της Θεότητας. Οι Βάαλ ήταν πολλοί, ο Ιαχβέ ήταν *ένας* – ο μονοθεϊσμός που νίκησε τον πολυθεϊσμό.

### <a name="U97_4_0"></a>4&#8228;&#160;Ο ΑΜΩΣ ΚΑΙ Ο ΩΣΗΕ

<a name="U97_4_1"></a>*97:4.1 (1065.4)* Ένα μεγάλο βήμα για το πέρασμα από τον φυλετικό θεό – τον θεό που υπηρετούσαν τόσο καιρό με θυσίες και τελετές, τον Ιαχβέ των πρώτων Εβραίων – σε ένα Θεό που τιμωρούσε το έγκλημα και την ανηθικότητα ακόμα και του δικού του λαού, το έκανε ο Αμώς, που ήρθε από τους νότιους λόφους για να αποκηρύξει την εγκληματικότητα, την μέθη, την καταπίεση, και την ανηθικότητα των βόρειων φυλών. Από τον καιρό του Μωυσή είχαν να διακηρυχτούν τέτοιες αλήθειες στην Παλαιστίνη.

<a name="U97_4_2"></a>*97:4.2 (1065.5)* Ο Αμώς δεν ήταν απλά αναστηλωτής και μεταρρυθμιστής. Ανακάλυψε και νέες έννοιες της Θεότητας. Διακήρυξε για τον Θεό πολλά πράγματα που είχαν πει και οι προκάτοχοί του και με θάρρος επιτέθηκε στην πίστη σε μια Θεία Ύπαρξη που ανεχόταν την αμαρτία στον αποκαλούμενο εκλεκτό της λαό. Για πρώτη φορά από τον καιρό του Μελχισεδέκ άκουσαν τα αυτιά του ανθρώπου την αποκήρυξη της διπλής αρχής της εθνικής δικαιοσύνης και της ηθικής. Για πρώτη φορά στην ιστορία τους άκουσαν οι Εβραίοι ότι ο δικός τους Θεός, ο Ιαχβέ, δεν θα ανεχόταν πια τις παραβιάσεις του νόμου και την αμαρτία στην δική τους ζωή, όπως και όλων των άλλων λαών. Ο Αμώς οραματίστηκε τον αυστηρό και δίκαιο Θεό του Σαμουήλ και του Ηλία, αλλά είδε και ένα Θεό που δεν έβλεπε διαφορετικά τους Εβραίους από οποιοδήποτε άλλο έθνος όταν χρειαζόταν να τιμωρήσει για την αδικία. Αυτή ήταν μια άμεση επίθεση στην εγωιστική θεωρία του «εκλεκτού λαού», και πολλοί Εβραίοι εκείνων των ημερών την απεχθάνονταν με πικρία.

<a name="U97_4_3"></a>*97:4.3 (1065.6)* Έλεγε ο Αμώς: «ο μορφών τα όρη και κατασκευάζων τον άνεμον», «εκζητήσατε τον ποιούντα την Πλειάδα και τον Ωρίωνα και μετατρέποντα την σκιάν τον θανάτου εις αυγήν και σκοτίζοντα την ημέραν εις νύκτα». Και κατηγορώντας τους μισό-θρήσκους, καιροσκόπους, και μερικές φορές ανήθικους συνανθρώπους του, προσπάθησε να απεικονίσει την αμείλικτη δικαιοσύνη ενός αμετάβλητου Ιαχβέ όταν αυτός έλεγε στους αδίκους: «Εάν σκάψωσιν έως άδου, εκείθεν η χειρ μου θέλει ανασπάσει αυτούς· και εάν αναβώσιν εις τον ουρανόν, εκείθεν θέλω κατάξει αυτούς.» «Και εάν υπάγωσιν εις αιχμαλωσίαν έμπροσθεν των εχθρών αυτών, εκείθεν θέλω προστάξει την μάχαιραν και θέλει θανατώσει αυτούς». Ο Αμώς εξέπληξε ακόμα περισσότερο τους ακροατές του όταν, κουνώντας τους το δάχτυλο της αποδοκιμασίας και επίπληξης, δήλωσε στο όνομα του Ιαχβέ: «Βεβαίως δεν θέλω λησμονήσει ποτέ ουδέν εκ των έργων αυτών.» «Και θέλω λικμήσει τον οίκον Ισραήλ μεταξύ πάντων των εθνών, καθώς λικμάται ο σίτος εν τω κοσκίνῳ».

<a name="U97_4_4"></a>*97:4.4 (1066.1)* Ο Αμώς διακήρυξε τον Ιαχβέ σαν «Θεό όλων των εθνών» και προειδοποίησε τους Ισραηλίτες ότι οι τελετουργίες δεν πρέπει να παραγκωνίσουν την δικαιοσύνη. Και πριν αυτός ο θαρραλέος διδάσκαλος λιθοβοληθεί μέχρι θανάτου, είχε προλάβει να διαδώσει αρκετή μαγιά αλήθειας για να σωθεί η διδασκαλία του υπέρτατου Ιαχβέ. Είχε διασφαλίσει την περαιτέρω εξέλιξη της αποκάλυψης του Μελχισεδέκ.


<a name="U97_4_5"></a>*97:4.5 (1066.2)* Ο Ωσηέ ακολούθησε την διδασκαλία του Αμώς για ένα συμπαντικό Θεό δικαιοσύνης ανασταίνοντας την Μωσαϊκή σύλληψη ενός Θεού αγάπης. Ο Ωσηέ κήρυξε την συγχώρεση μέσα από την μετάνοια, και όχι με θυσίες. Διακήρυξε ένα ευαγγέλιο αγάπης και καλοσύνης και θείας χάρης, λέγοντας: «Και θέλω σε μνηστευθή εις εμαυτόν εις τον αιώνα· και θέλω σε μνηστευθή εις εμαυτόν εν δικαιοσύνῃ και εν κρίσει και εν ελέει και εν οικτιρμοίς· και θέλω σε μνηστευθή εις εμαυτόν εν πίστει.» «Θέλω αγαπήσει αυτούς εγκαρδίως· διότι ο θυμός μου απεστράφη απ᾿ αυτού.»

<a name="U97_4_6"></a>*97:4.6 (1066.3)* Ο Ωσηέ συνέχισε πιστά τις ηθικές προειδοποιήσεις του Αμώς, λέγοντας για τον Θεό, «Είναι επιθυμία μου να τους τιμωρήσω.» Αλλά οι Ισραηλίτες το θεώρησαν προδοσία όταν αυτός είπε: «και θέλω ειπεί προς τον ου λαόν μου, Λαός μου είσαι· και αυτοί θέλουσιν ειπεί, Θεός μου είσαι.» Συνέχισε να διδάσκει μετάνοια και συγχώρεση, λέγοντας, «Θέλω ιατρεύσει την αποστασίαν αυτών, θέλω αγαπήσει αυτούς εγκαρδίως· διότι ο θυμός μου απεστράφη απ᾿ αυτού.» Ο Ωσηέ πάντα διακήρυσσε την ελπίδα και την άφεση. Η επωδός του μηνύματός του πάντα ήταν: «Θα έχω έλεος για τον λαό του. Δεν θα γνωρίζουν κανένα άλλο Θεό εκτός από εμένα, γιατί δεν υπάρχει σωτηρία παρά μόνο κοντά σε μένα.»


<a name="U97_4_7"></a>*97:4.7 (1066.4)* Ο Αμώς αφύπνισε την εθνική συνείδηση των Εβραίων προς την αναγνώριση ότι ο Ιαχβέ δεν συναινούσε στην παρανομία και την αμαρτία τους, μόνο και μόνο επειδή ήταν υποτίθεται ο εκλεκτός λαός του, ενώ ο Ωσηέ άγγιξε τις πρώτες νότες των μεταγενέστερων ελεημόνων χορδών θείας συμπόνιας, καλοσύνης και αγάπης που υμνήθηκαν τόσο υπέροχα από τον Ησαΐα και τους συνεργάτες του.

### <a name="U97_5_0"></a>5&#8228;&#160;Ο ΠΡΩΤΟΣ ΗΣΑΪΑΣ

<a name="U97_5_1"></a>*97:5.1 (1066.5)* Ήταν η περίοδος που άλλοι απειλούσαν τιμωρίες για τις προσωπικές αμαρτίες και το εθνικά εγκλήματα των βόρειων ομάδων ενώ άλλοι προέβλεπαν καταστροφές για την συνεισφορά στις παραβάσεις του νότιου βασιλείου. Σε αυτή την αφύπνιση του ξεσηκωμού της συνείδησης και της συναίσθησης στα Εβραϊκά έθνη, έκανε την εμφάνισή του ο πρώτος Ησαΐας.

<a name="U97_5_2"></a>*97:5.2 (1066.6)* Ο Ησαΐας δίδασκε την αιώνια φύση του Θεού, την άπειρη σοφία του, και την αμετάβλητη τελειότητα της αξιοπιστίας του. Παρουσίαζε τον Θεό του Ισραήλ να λέγει: «Καὶ θέλω βάλει τὴν κρίσιν εἰς τὸν κανόνα καὶ τὴν δικαιοσύνην εἰς τὴν στάθμην.» «Καὶ καθ᾿ ἥν ἡμέραν ὁ Κύριος θέλει σὲ ἀναπαύσει ἀπὸ τῆς θλίψεώς σου καὶ ἀπὸ τοῦ φόβου σου καὶ ἀπὸ τῆς σκληρᾶς δουλείας, εἰς τὴν ὁποίαν ἦσο καταδεδουλωμένος». «καὶ τὰ ὦτά σου θέλουσιν ἀκούει λόγον ὄπισθέν σου, λέγοντα, Αὕτη εἶναι ἡ ὁδός, περιπατεῖτε ἐν αὐτῇ·». «Ἰδού, ὁ Θεὸς εἶναι ἡ σωτηρία μου· θέλω θαρρεῖ καὶ δὲν θέλω φοβεῖσθαι· διότι Κύριος ὁ Θεὸς εἶναι ἡ δύναμίς μου καὶ τὸ ᾆσμα· καὶ ἐστάθη ἡ σωτηρία μου.» «Ἔλθετε τώρα, καὶ ἄς διαδικασθῶμεν, λέγει Κύριος· ἐὰν αἱ ἁμαρτίαι σας ἦναι ὡς τὸ πορφυροῦν, θέλουσι γείνει λευκαὶ ὡς χιών· ἐὰν ἦναι ἐρυθραὶ ὡς κόκκινον, θέλουσι γείνει ὡς λευκὸν μαλλίον.»

<a name="U97_5_3"></a>*97:5.3 (1066.7)* Μιλώντας στους φοβισμένους και ψυχικά πεινασμένους Εβραίους, αυτός ο προφήτης έλεγε: «Σηκώθητι, φωτίζου· διότι τὸ φῶς σου ἦλθε, καὶ ἡ δόξα τοῦ Κυρίου ἀνέτειλεν ἐπὶ σέ.» «Πνεῦμα Κυρίου τοῦ Θεοῦ εἶναι ἐπ᾿ ἐμέ· διότι ὁ Κύριος μὲ ἔχρισε διὰ νὰ εὐαγγελίζωμαι εἰς τοὺς πτωχούς· μὲ ἀπέστειλε διὰ νὰ ἰατρεύσω τοὺς συντετριμμένους τὴν καρδίαν, νὰ κηρύξω ἐλευθερίαν εἰς τοὺς αἰχμαλώτους καὶ ἄνοιξιν δεσμωτηρίου εἰς τοὺς δεσμίους.» «Θέλω εὐφρανθῆ τὰ μέγιστα ἐπὶ τὸν Κύριον· ἡ ψυχή μου θέλει ἀγαλλιασθῆ εἰς τὸν Θεόν μου· διότι μὲ ἐνέδυσεν ἱμάτιον σωτηρίας, μὲ ἐφόρεσεν ἐπένδυμα δικαιοσύνης.» «Κατὰ πάσας τὰς θλίψεις αὐτῶν ἐθλίβετο, καὶ ὁ ἄγγελος τῆς παρουσίας αὐτοῦ ἔσωσεν αὐτούς· ἐν τῇ ἀγάπῃ αὑτοῦ καὶ ἐν τῇ εὐσπλαγχνίᾳ αὑτοῦ αὐτὸς ἐλύτρωσεν αὐτούς.»


<a name="U97_5_4"></a>*97:5.4 (1067.1)* Μετά τον Ησαΐα ακολούθησαν ο Μιχαίας και ο Οβαδίας, που στήριξαν και εμπλούτισαν αυτό το ευαγγέλιο που εύφραινε και ικανοποιούσε την ψυχή. Και αυτοί οι δύο γενναίοι αγγελιαφόροι με θάρρος αποκήρυσσαν το τις παπαδοκρατούμενες τελετές των Εβραίων και επιτέθηκαν άφοβα στο όλο σύστημα των θυσιών.

<a name="U97_5_5"></a>*97:5.5 (1067.2)* Ο Μιχαίας αποκήρυξε «τους κυβερνήτες που κρίνουν για την αμοιβή και τους ιερείς που διδάσκουν με μίσθωση και οι προφήτες που προφητεύουν για χρήματα.» Δίδαξε για μια μέρα ελευθερίας από προλήψεις και τις ραδιουργίες των ιερέων, λέγοντας: «Αλλά κάθε άνθρωπος θα κάθεται κάτω από την δική του κληματαριά, και κανένας δεν θα τον φοβίζει, γιατί όλοι οι άνθρωποι θα ζουν, σύμφωνα με τον τρόπο που ο καθένας τους αντιλαμβάνεται τον Θεό.»

<a name="U97_5_6"></a>*97:5.6 (1067.3)* Πάντα η ουσία του μηνύματος του Μιχαία ήταν: «Θέλω ἐλθεῖ ἐνώπιον αὐτοῦ μὲ ὁλοκαυτώματα; Θέλει εὐαρεστηθῆ ὁ Κύριος εἰς χιλιάδας κριῶν ἤ εἰς μυριάδας ποταμῶν ἐλαίου; Θέλω δώσει τὸν πρωτότοκόν μου διὰ τὴν παράβασίν μου, τὸν καρπὸν τῆς κοιλίας μου διὰ τὴν ἁμαρτίαν τῆς ψυχῆς μου; Αὐτὸς σοὶ ἔδειξεν, ἄνθρωπε, τί τὸ καλόν· καὶ τί ζητεῖ ὁ Κύριος παρὰ σοῦ, εἰμή νὰ πράττῃς τὸ δίκαιον καὶ νὰ ἀγαπᾷς ἔλεος καὶ νὰ περιπατῇς ταπεινῶς μετὰ τοῦ Θεοῦ σου;» Και ήταν μια σπουδαία εποχή. Αυτοί ήταν πραγματικά δραστήριοι καιροί τότε που ο θνητός άνθρωπος άκουσε, και μερικοί μάλιστα πίστεψαν, τέτοια απελευθερωτικά μηνύματα περισσότερο από δυόμισι χιλιετίες πριν. Και αν δεν ήταν η επίμονη αντίσταση των ιερέων, αυτοί οι διδάσκαλοι θα είχαν καταργήσει ολόκληρο το αιματηρό τελετουργικό του Εβραϊκού τυπικού λατρείας.

### <a name="U97_6_0"></a>6&#8228;&#160;ΙΕΡΕΜΙΑΣ Ο ΑΤΡΟΜΗΤΟΣ

<a name="U97_6_1"></a>*97:6.1 (1067.4)* Ενώ πολλοί δάσκαλοι συνέχισαν να αναπτύσσουν το ευαγγέλιο του Ησαΐα, ο Ιερεμίας ήταν που έκανε το επόμενο θαρραλέο βήμα στην διεθνοποίηση του Ιαχβέ, του Θεού των Εβραίων.

<a name="U97_6_2"></a>*97:6.2 (1067.5)* Ο Ιερεμίας διακήρυσσε άφοβα ότι ο Ιαχβέ δεν βρισκόταν στο πλευρό των Εβραίων στις στρατιωτικές μάχες με τα άλλα έθνη. Υποστήριζε ότι ο Ιαχβέ ήταν Θεός όλης της γης, όλων των εθνών και όλων των λαών. Η διδασκαλία του Ιερεμία ήταν το αποκορύφωμα του ανερχόμενου κύματος της διεθνοποίησης του Θεού του Ισραήλ. Αυτός ο ατρόμητος κήρυκας διακήρυξε μια για πάντα ότι ο Ιαχβέ ήταν Θεός όλων των εθνών, και ότι δεν υπήρχε Όσιρις για τους Αιγυπτίους, Βελ για τους Βαβυλώνιους, Άσσουρ για τους Ασσυρίους, ή Ντάγκον για τους Φιλισταίους. Και έτσι μοιράστηκε η θρησκεία των Εβραίων σε όλο τον κόσμο τότε σε εκείνη την αναγέννηση του μονοθεϊσμού, και στα χρόνια που ακολούθησαν. Επιτέλους η έννοια του Ιαχβέ ανήλθε σε μια Θεότητα πλανητικού επιπέδου και κοσμικού αξιώματος. Αλλά πολλοί από τους συνεργάτες του Ιερεμία δυσκολεύτηκαν να αντιληφθούν τον Ιαχβέ ξέχωρα από το Εβραϊκό έθνος.

<a name="U97_6_3"></a>*97:6.3 (1067.6)* Ο Ιερεμίας ακόμα κήρυξε για τον δίκαιο και στοργικό Θεό που περιέγραψε ο Ησαΐας, δηλώνοντας: «Ναὶ, σὲ ἠγάπησα ἀγάπησιν αἰώνιον· διὰ τοῦτο σὲ εἵλκυσα μὲ ἔλεος.» «Διότι δὲν θλίβει ἐκ καρδίας αὑτοῦ οὐδὲ καταθλίβει τοὺς υἱοὺς τῶν ἀνθρώπων.»

<a name="U97_6_4"></a>*97:6.4 (1067.7)* Είπε αυτός ο ατρόμητος προφήτης: «Δίκαιος είναι ο Κύριός μας, σπουδαίες οι συμβουλές του και ισχυρά τα έργα του. Τα μάτια του είναι άγρυπνα σε όλους τους δρόμους που βαδίζουν όλοι οι γιοι των ανθρώπων, για να προσφέρει στον κάθε ένα σύμφωνα με τον δρόμο που ακολουθεί και σύμφωνα με τους καρπούς των πράξεών του.» Αλλά τότε θεωρήθηκε βλασφημία και προδοσία όταν, κατά την διάρκεια της πολιορκίας της Ιερουσαλήμ, αυτός είπε: «Και τώρα παρέδωσα αυτή την γη στα χέρια του Ναβουχοδονόσορ, του βασιλέα της Βαβυλώνας, του υπηρέτη μου.» Και όταν ο Ιερεμίας συμβούλευε την παράδοση της πόλης, οι ιερείς και οι αστικοί ηγέτες τον έριξαν σε ένα λασπωμένο λάκκο μιας άθλιας και σκοτεινής φυλακής.

### <a name="U97_7_0"></a>7&#8228;&#160;Ο ΔΕΥΤΕΡΟΣ ΗΣΑΪΑΣ

<a name="U97_7_1"></a>*97:7.1 (1068.1)* Η καταστροφή του Εβραϊκού έθνους και η αιχμαλωσία τους στην Μεσοποταμία θα μπορούσε να είναι πολύ επωφελής για την επεκτεινόμενη θεολογία τους αν δεν ήταν οι αποφασιστικές πράξεις των ιερέων. Το έθνος τους είχε νικηθεί από τον στρατό της Βαβυλώνας, και ο εθνικιστικός τους Ιαχβέ υπέφερε από τα διεθνικά κηρύγματα των πνευματικών ηγετών. Ήταν η πικρία για την απώλεια του εθνικού τους Θεού που έκανε τους Ιουδαίους ιερείς να φτάσουν στην εφεύρεση διαφόρων μύθων και στον πολλαπλασιασμό φαινομενικά θαυμαστών γεγονότων στην Εβραϊκή ιστορία σε μια προσπάθεια να ξανακάνουν τους Εβραίους τον εκλεκτό λαό ακόμα και της νέας διευρυμένης ιδέας ενός διεθνοποιημένου Θεού όλων των εθνών.

<a name="U97_7_2"></a>*97:7.2 (1068.2)* Κατά την διάρκεια της αιχμαλωσίας τους οι Εβραίοι επηρεάστηκαν πολύ από τις παραδόσεις και τους θρύλους των Βαβυλωνίων, αν και πρέπει να σημειωθεί ότι σίγουρα βελτίωσαν τον ηθικό τόνο και την πνευματική επίδραση των ιστοριών των Χαλδαίων που υιοθέτησαν, παρά το γεγονός ότι παραποίησαν αυτούς τους θρύλους ούτως ώστε να αντανακλούν τιμή και δόξα για τους προγόνους και την ιστορία του Ισραήλ.

<a name="U97_7_3"></a>*97:7.3 (1068.3)* Αυτοί οι Εβραίοι ιερείς και γραμματείς δεν είχαν παρά μόνο μια ιδέα στο νου τους, και αυτή ήταν η αποκατάσταση του Ιουδαϊκού έθνους, η δόξα των Εβραϊκών παραδόσεων, και η εξύψωση της φυλετικής τους ιστορίας. Αν υπάρχει κάποια δυσαρέσκεια για το γεγονός αυτό, που οι ιερείς περιλάμβαναν σε αυτές τις λανθασμένες ιδέες τους τόσο μεγάλο μέρος του Δυτικού κόσμου, θα πρέπει να λάβουμε υπόψη μας ότι δεν το έκαναν αυτό σκόπιμα. Δεν ισχυρίστηκαν ότι έγραφαν μέσω θεοπνευστίας, δεν έκαναν ομολογία ότι έγραφαν ένα ιερό βιβλίο. Απλά προετοίμαζαν ένα εγχειρίδιο σχεδιασμένο για να εμψυχώσει το ηθικό των συμπατριωτών τους στην αιχμαλωσία. Είναι βέβαιο ότι σκόπευαν να βελτιώσουν το εθνικό πνεύμα και το ηθικό των συμπατριωτών τους. Αρκούσε οι μεταγενέστεροι να συγκεντρώσουν αυτά και άλλα γραπτά σε ένα βιβλίο-οδηγό υποτιθέμενα αλάνθαστων διδασκαλιών.

<a name="U97_7_4"></a>*97:7.4 (1068.4)* Οι Εβραίοι ιερείς έκαναν ελεύθερη χρήση αυτών των γραπτών μετά την αιχμαλωσία τους, αλλά η επιρροή τους στους άλλους συν-αιχμαλώτους τους παρεμποδίστηκε πολύ εξαιτίας της παρουσίας ενός νέου και άκαμπτου προφήτη, του Ησαΐα του δεύτερου, που ήταν είχε ολοκληρωτικά προσηλυτιστεί στον Θεό της δικαιοσύνης, της αγάπης, της δικαιοσύνης, και του ελέους, του άλλου παλαιότερου Ησαΐα. Ακόμα πίστευε μαζί με τον Ιερεμία ότι ο Ιαχβέ είχε γίνει Θεός όλων των εθνών. Και κήρυσσε αυτές τις θεωρίες για την φύση του Θεού με τέτοια πειστικότητα που προσηλύτισε και τόσους εχθρούς, όσους και Εβραίους. Και αυτός ο νέος κήρυκας άφησε την διδασκαλία του γραπτή, την οποία οι εχθρικοί και εκδικητικοί ιερείς προσπάθησαν να την διαχωρίσουν εντελώς από αυτόν, παρόλο που από θαυμασμό προς το μεγαλείο της και την ομορφιά της αναγκάστηκαν να την ενσωματώσουν με τα γραπτά του προηγούμενου Ησαΐα. Και έτσι βρίσκονται τα γραπτά αυτού του δεύτερου Ησαΐα στο βιβλίο με αυτό το όνομα, και περιλαμβάνει τα κεφάλαια από το σαράντα έως το πενήντα πέντε περιεκτικά.


<a name="U97_7_5"></a>*97:7.5 (1068.5)* Κανένας προφήτης ή θρησκευτικός διδάσκαλος από την εποχή του Μελχισεδέκ μέχρι τον Ιησού δεν συνέλαβε την υψηλή ιδέα για τον Θεό που κήρυξε ο Ησαΐας ο δεύτερος εκείνες τις ημέρες της αιχμαλωσίας. Δεν ήταν ο μικρός, ανθρωπόμορφος, ανθρωποδημιούργητος Θεός αυτός που διακήρυσσε αυτός πνευματικός ηγέτης. «Προσέξτε παίρνει τα νησιά σαν να είναι κάτι πολύ μικρό.» «Και αφού οι ουρανοί είναι ψηλότερα από την γη, έτσι και οι δρόμοι μου είναι ανώτεροι από τους δρόμους σας και οι σκέψεις μου ανώτερες από τις δικές σας σκέψεις.»

<a name="U97_7_6"></a>*97:7.6 (1069.1)* Επιτέλους ο Μακιβέντα Μελχισεδέκ μπόρεσε να δει ανθρώπινους διδασκάλους που διακήρυσσαν έναν πραγματικό Θεό στην θνητό άνθρωπο. Σαν τον Ησαΐα τον πρώτο, αυτός ο ηγέτης διακήρυσσε ένα Θεό συμπαντικής δημιουργίας και υποστήριξης. «Έχω φτιάξει την γη και έβαλα τον άνθρωπο πάνω σε αυτή. Δεν την δημιούργησα μάταια, την έφτιαξα για να κατοικηθεί.» «Είμαι ο πρώτος και ο τελευταίος, δεν υπάρχει άλλος Θεός πλην εμού.» Μιλώντας για τον Κύριο και Θεό του Ισραήλ, αυτός ο νέος προφήτης είπε: «Ακόμα και να αφανιστούν οι ουρανοί και γεράσει η γη, η δικαιοσύνη μου θα αντέχει για πάντα και η σωτηρία μου θα υπάρχει από γενιά σε γενιά.» «Μην φοβάστε γιατί είμαι μαζί σας, μην δειλιάζετε, γιατί είμαι ο Θεός σας». «Δεν υπάρχει άλλος Θεός πλην εμού – ένας δίκαιος Θεός και Σωτήρας.»

<a name="U97_7_7"></a>*97:7.7 (1069.2)* Και ενθάρρυνε τους Ιουδαίους αιχμαλώτους, όπως ενθάρρυνε και τόσες χιλιάδες ακόμα, από τότε, να ακούν λόγια σαν αυτά: «Είπε ο κύριος, “Σας δημιούργησα, σας έσωσα, σας κάλεσα με το όνομά σας¨ είσαστε δικοί μου.”» «Όταν περνάτε τα ύδατα, θα είμαι μαζί σας γιατί μου είστε πολύτιμοι.» «Μπορεί μια γυναίκα να ξεχάσει το μωρό που βύζαξε και να μην το συμπονά; Ναι, αυτή μπορεί να το ξεχάσει, όμως εγώ δεν ξεχνώ τα παιδιά μου, γιατί, κοιτάξτε, σας έχω χαράξει πάνω στην παλάμη μου¨ και σας έχω καλύψει με την σκιά των χεριών μου.» «Ο αμαρτωλός ας απαρνηθεί τον δρόμο του κακού που ακολουθεί και ο άδικος άνθρωπος ας αφήσει τις άδικες σκέψεις, και ας επιστρέψει στον Κύριο, και αυτός θα έχει έλεος γι αυτόν, και ας γυρίσει στον Θεό μας, γιατί αυτός διαθέτει περίσσια συγχώρεση.»

<a name="U97_7_8"></a>*97:7.8 (1069.3)* Ακούστε πάλι το ευαγγέλιο αυτής της νέας αποκάλυψης του Θεού του Σάλεμ: «Θέλει βοσκήσει το ποίμνιον αυτού ως ποιμήν· θέλει συνάξει τα αρνία διά του βραχίονος αυτού και βαστάσει εν τω κόλπω αυτού. Δίδει ισχύν εις τους ητονημένους και αυξάνει την δύναμιν εις τους αδυνάτους. Οι προσμένοντες τον Κύριον θέλουσιν ανανεώσει την δύναμιν αυτών· θέλουσιν αναβή με πτέρυγας ως αετοί· θέλουσι τρέξει και δεν θέλουσιν αποκάμει· θέλουσι περιπατήσει και δεν θέλουσιν ατονήσει.»

<a name="U97_7_9"></a>*97:7.9 (1069.4)* Αυτός ο Ησαΐας έκανε μια πλατιά προπαγάνδα του ευαγγελίου της διευρυμένης αντίληψης ενός υπέρτατου Ιαχβέ. Συναγωνιζόταν με τον Μωυσή στην ευγλωττία και στην παραστατικότητα με την οποία απεικόνιζε τον Κύριο και Θεό του Ισραήλ σαν Συμπαντικό Δημιουργό. Ήταν ποιητικός ο τρόπος με τον οποίο περιέγραφε τις απεριόριστες ιδιότητες του Συμπαντικού Πατέρα. Δεν έχουν γίνει ποτέ τόσο όμορφες διατυπώσεις για τον ουράνιο Πατέρα. Τα γραφτά του Ησαΐα, όπως οι Ψαλμοί, ήταν από τις πιο θεσπέσιες και αληθινές παρουσιάσεις της πνευματικής έννοιας του Θεού που άκουσαν ποτέ οι άνθρωποι πριν την εμφάνιση του Μιχαήλ στην Ουράντια. Ακούστε πως περιγράφει την Θεότητα: «Διότι ούτω λέγει ο ύψιστος και ο Υπέρτατος, ο κατοικών την αιωνιότητα,» «Εγώ είμαι ο πρώτος και εγώ ο έσχατος· και εκτός εμού δεν υπάρχει Θεός.» «Ιδού, η χειρ του Κυρίου δέν εσμικρύνθη, ώστε να μη δύναται να σώσῃ, ουδέ το ωτίον αυτού εβάρυνεν, ώστε να μη δύναται να ακούσῃ·» Και ήταν μια καινούρια διδασκαλία στον Ιουδαισμό όταν αυτός ο καλοκάγαθος αλλά επιβλητικός προφήτης επέμενε στο κήρυγμα της θείας σταθερότητας, της αξιοπιστίας του Θεού. Δήλωνε ότι ο «Θεός δεν θα ξεχνούσε, και δεν θα εγκατέλειπε.»

<a name="U97_7_10"></a>*97:7.10 (1069.5)* Αυτός ο τολμηρός δάσκαλος διακήρυσσε ότι ο άνθρωπος είχε στενή σχέση με τον Θεό, και έλεγε: «Όποιον επικαλείται το όνομά μου, τον έχω δημιουργήσει για την δόξα μου, και θα με υμνεί. Εγώ, ακόμα και εγώ, είμαι αυτός που σβήνω τις ανομίες τους για χάρη μου, και δεν θα θυμούμαι τις αμαρτίες τους.»

<a name="U97_7_11"></a>*97:7.11 (1069.6)* Ακούστε αυτόν τον σπουδαίο Εβραίο να καταρρίπτει την ιδέα ενός εθνικού Θεού ενώ διακήρυσσε με λαμπρότητα την θειότητα του Συμπαντικού Πατέρα, για τον οποίο λέγει, «Οι ουρανοί είναι ο θρόνος μου, και η γη είναι το υποπόδιό μου.» Και ο Θεός του Ησαΐα δεν ήταν καθόλου λιγότερο ιερός, μεγαλοπρεπής, δίκαιος, και ανεξερεύνητος. Η αντίληψη του θυμωμένου, εκδικητικού, και ζηλόφθονα Ιαχβέ σχεδόν καταργήθηκε. Μια νέα αντίληψη για τον υπέρτατο και συμπαντικό Ιαχβέ εμφανίστηκε στο νου του ανθρώπου, που ποτέ δεν χάθηκε ξανά. Η συνειδητοποίηση της θεϊκής δικαιοσύνης. άρχισε την καταστροφή της πρωτόγονης μαγείας και του βιολογικού φόβου. Επιτέλους, ο άνθρωπος εισάγεται σε ένα σύμπαν νόμου και τάξης και γνωρίζει ένα Θεό συμπαντικό με αξιόπιστα και απόλυτα χαρακτηριστικά.

<a name="U97_7_12"></a>*97:7.12 (1070.1)* Και αυτός ο κήρυκας ενός υπέρτατου Θεού ποτέ δεν έπαψε να διακηρύσσει αυτόν *τον Θεό της αγάπης.* «Κατοικώ στον ανώτατο και ιερό τόπο, αλλά και μαζί με αυτόν που είναι μετανοημένος και ταπεινός στο πνεύμα.» Και ακόμα περισσότερα λόγια ενθαρρυντικά είπε αυτός ο σπουδαίος διδάσκαλος στους συγχρόνους του: «Και ο Κύριος θα σε οδηγεί πάντα και θα ευφραίνει την ψυχή σου. Θα είσαι σαν ποτισμένος κήπος και σαν πηγή που τα νερά της δεν στερεύουν ποτέ. Και αν έρθει ο εχθρός σαν πλημμύρα, το πνεύμα του Κυρίου θα υψώσει ένα φράγμα εναντίον του.» Και για μια ακόμη φορά το ευαγγέλιο του Μελχισεδέκ που κατέστρεφε τον φόβο και η θρησκεία του Σάλεμ που καλλιεργούσε εμπιστοσύνη, έλαμψαν για την ευλογία της ανθρωπότητας.

<a name="U97_7_13"></a>*97:7.13 (1070.2)* Ο προνοητικός και θαρραλέος Ησαΐας επισκίασε τον εθνικιστικό Ιαχβέ με αυτή την υπέροχη περιγραφή του μεγαλείου και της συμπαντικής παντοδυναμίας του υπέρτατου Ιαχβέ, του Θεού της αγάπης, του κυβερνήτη του σύμπαντος, και του στοργικού Πατέρα όλης της ανθρωπότητας. Μετά από εκείνες τις σημαδιακές μέρες η αντίληψη για ένα ανώτατο Θεό στην Δύση, περιέλαβε συμπαντική δικαιοσύνη, θείο έλεος, και αιώνια δικαιοσύνη. Με υπέροχη γλώσσα και με απαράμιλλη χάρη αυτός ο μεγάλος δάσκαλος περίγραψε τον παντοδύναμο Δημιουργό σαν στοργικό Πατέρα.

<a name="U97_7_14"></a>*97:7.14 (1070.3)* Αυτός ο προφήτης του καιρού της αιχμαλωσίας κήρυσσε στον λαό του και στους ανθρώπους από άλλα έθνη, καθώς τον άκουγαν δίπλα στο ποτάμι της Βαβυλώνας. Και αυτός ο δεύτερος Ησαΐας έκανε πολλά για να αντιδράσει στις πολλές λανθασμένες και ρατσιστικές εγωιστικές αντιλήψεις για τον αναμενόμενο Μεσσία. Αλλά σε αυτή την προσπάθειά του δεν πέτυχε ολοκληρωτικά. Αν οι ιερείς δεν είχαν τόσο αφοσιωθεί στο έργο της καθιέρωσης ενός παρανοημένου εθνικισμού, οι διδασκαλίες των δύο Ησαΐα θα είχαν προετοιμάσει τον δρόμο για την αναγνώριση και υποδοχή του αναμενόμενου Μεσσία.

### <a name="U97_8_0"></a>8&#8228;&#160;Η ΙΕΡΗ ΚΑΙ Η ΑΝΙΕΡΗ ΙΣΤΟΡΙΑ

<a name="U97_8_1"></a>*97:8.1 (1070.4)* Η συνήθεια να θεωρούνται οι γραπτές μαρτυρίες των εμπειριών των Εβραίων ιερή ιστορία και οι γραπτές μαρτυρίες για τις πράξεις του υπόλοιπου κόσμου ανίερη ιστορία, ευθύνεται για πολλή από την σύγχυση που υπάρχει στον ανθρώπινο νου για την ερμηνεία της ιστορίας. Και αυτή δυσκολία προέρχεται από το γεγονός ότι δεν υπάρχει εγκόσμια ιστορία των Εβραίων. Αφού οι ιερείς της εποχής της Βαβυλωνιακής εξορίας προετοίμασαν την νέα τους γραπτή μαρτυρία για τις υποτιθέμενες θαυμαστές πράξεις του Θεού όσον αφορά τους Εβραίους, την ιερή ιστορία του Ισραήλ όπως περιγράφεται στην Παλαιά Διαθήκη, αυτοί πολύ προσεχτικά και ολοκληρωτικά κατάστρεψαν τα υπάρχοντα γραπτά για τις Εβραϊκές υποθέσεις – βιβλία σαν «Οι Πράξεις των Βασιλέων του Ισραήλ» και «Οι Πράξεις των βασιλέων της Ιουδαίας,» όπως και πολλά άλλα λίγο πολύ ακριβή αρχεία της Εβραϊκής ιστορίας.

<a name="U97_8_2"></a>*97:8.2 (1070.5)* Για να μπορέσετε να καταλάβετε πόσο η συντριπτική πίεση και ο αναπόφευκτος εξαναγκασμός της εγκόσμιας ιστορίας τρομοκρατούσε τους αιχμαλώτους και υπό ξένη διακυβέρνηση Εβραίους ώστε να επιχειρήσουν να ξαναγράψουν ολοκληρωτικά και να αναπλάσουν την ιστορία τους, θα κάνουμε μια σύντομη επισκόπηση στις μπερδεμένες τους εθνικές εμπειρίες. Πρέπει να θυμάστε ότι οι Εβραίοι δεν μπόρεσαν να αναπτύξουν μια ικανοποιητική μη θεολογική φιλοσοφία της ζωής. Αγωνίστηκαν με την αρχική τους και την Αιγυπτιακή τους αντίληψη για θεϊκές ανταμοιβές για την δικαιοσύνη μαζί με τις σκληρές τιμωρίες για την αμαρτία. Το δράμα του Ιώβ ήταν ένα είδος διαμαρτυρίας γι αυτή την εσφαλμένη φιλοσοφία. Η ειλικρινής απαισιοδοξίας των Εκκλησιαστών ήταν μια εγκόσμια σοφή αντίδραση σε αυτές τις υπεραισιόδοξες πεποιθήσεις για την Πρόνοια.

<a name="U97_8_3"></a>*97:8.3 (1071.1)* Αλλά πεντακόσια χρόνια κάτω από τον ζυγό ξένων κυβερνητών ήταν πολλά ακόμα και για τους υπομονετικούς και επί μακρόν δοκιμαζόμενους Εβραίους. Οι προφήτες και οι ιερείς άρχισαν να φωνάζουν: «Για πόσο, ω Κύριε, για πόσο;» Και όσο ο τίμιος Εβραίος έψαχνε στις Γραφές, τόσο μεγάλωνε η σύγχυσή του. Ένας αρχαίος προφήτης υποσχέθηκε ότι ο Θεός θα προστάτευε και θα απελευθέρωνε τον «εκλεκτό του λαό». Ο Αμώς είχε απειλήσει ότι ο Θεός θα εγκατέλειπε το Ισραήλ εκτός αν επαναπροσδιόριζαν τα κριτήρια εθνικής δικαιοσύνης τους. Ο συγγραφέας του Δευτερονομίου είχε περιγράψει την Μεγάλη Επιλογή – ανάμεσα στο καλό και το κακό, την ευλογία και την κατάρα. Ο Ησαΐας ο πρώτος κήρυξε για ένα καλόκαρδο βασιλέα-απελευθερωτή. Ο Ιερεμίας είχε διακηρύξει μια περίοδο εσωτερικής δικαιοσύνης – το συμβόλαιο που ήταν γραμμένο στα πινάκια της καρδιάς. Ο δεύτερος Ησαΐας μίλησε για σωτηρία με θυσίες και μετάνοια. Ο Ιεζεκιήλ διακήρυξε την απελευθέρωση μέσα από την υπηρεσία της αφοσίωσης, και ο Έζρα υποσχέθηκε ευημερία μέσα από την υπακοή στον νόμο. Αλλά παρόλα αυτά παρέμεναν κάτω από τον ζυγό, και η απελευθέρωση καθυστερούσε. Μετά ο Δανιήλ παρουσίασε το δράμα της επικείμενης «κρίσης» – το πλήγμα στην σπουδαία εικόνα και στην άμεση εγκαθίδρυση της αιώνιας βασιλείας της δικαιοσύνης, του Μεσσιανικού βασιλείου.

<a name="U97_8_4"></a>*97:8.4 (1071.2)* Και όλες αυτές οι ψεύτικες ελπίδες οδήγησαν σε ένα μεγάλο βαθμό φυλετικής απογοήτευσης και ματαίωσης τόσο μεγάλο που οι ηγέτες των Εβραίων μπερδεύτηκαν τόσο πολύ που δεν μπόρεσαν να αναγνωρίσουν και να αποδεχτούν την αποστολή και την υπηρεσία ενός θείου Υιού του Παραδείσου όταν αυτός τους παρουσιάστηκε με ανθρώπινη σάρκα – ενσαρκωμένος σαν Υιός του Ανθρώπου.


<a name="U97_8_5"></a>*97:8.5 (1071.3)* Όλες οι σύγχρονες θρησκείες έχουν πέσει στο λάθος να επιχειρήσουν να δώσουν θαυμαστές ερμηνείες σε διάφορες εποχές της ανθρώπινης ιστορίας. Αν και είναι αλήθεια ότι ο Θεός πολλές φορές έχει θέσει το Πατρικό του χέρι της πρόνοιας για να παρέμβει στην ροή των ανθρώπινων υποθέσεων, είναι σφάλμα θεωρούνται θεολογικά δόγματα και θρησκευτικές προκαταλήψεις σαν κάτι υπερφυσικό που εμφανίστηκαν με θαυματουργές πράξεις στην ροή της ανθρώπινης ιστορίας. Το γεγονός ότι «Οι Ύψιστοι κυβερνούν στα βασίλεια των ανθρώπων» δεν μετατρέπει την εγκόσμια ιστορία σε ιερή.

<a name="U97_8_6"></a>*97:8.6 (1071.4)* Οι συγγραφείς της Καινής Διαθήκης και οι μεταγενέστεροι Χριστιανοί συγγραφείς περιέπλεξαν ακόμα πιο πολύ την παραμόρφωση της Εβραϊκής ιστορίας με τις καλοπροαίρετες προσπάθειες τους να υπερβούν τους Εβραίους προφήτες. Έτσι την Εβραϊκή ιστορία την εκμεταλλεύτηκαν καταστροφικά και οι Εβραίοι και οι Χριστιανοί συγγραφείς. Η εγκόσμια Εβραϊκή ιστορία έχει γίνει εξ ολοκλήρου δογματική. Έχει μετατραπεί σε λογοτεχνία ιερής ιστορίας και έχει δεθεί αξεδιάλυτα με τις ηθικές αντιλήψεις και τις θρησκευτικές διδασκαλίες των αποκαλούμενων Χριστιανικών εθνών.


<a name="U97_8_7"></a>*97:8.7 (1071.5)* Μια σύντομη αναδρομή των κυριότερων σημείων της Εβραϊκής ιστορίας θα μας δείξει πως τα γεγονότα στις γραπτές μαρτυρίες παραποιήθηκαν στην Βαβυλώνα από τους Εβραίους ιερείς για να μετατρέψουν την καθημερινή εγκόσμια ιστορία του λαού τους σε μια φανταστική και ιερή ιστορία.

### <a name="U97_9_0"></a>9&#8228;&#160;Η ΕΒΡΑΪΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ

<a name="U97_9_1"></a>*97:9.1 (1071.6)* Ποτέ δεν υπήρξαν δώδεκα φυλές στους Ισραηλίτες – μόνο τρεις ή τέσσερις φυλές που εγκαταστάθηκαν στην Παλαιστίνη. Το Εβραϊκό έθνος έλαβε υπόσταση με την ένωση των ονομαζόμενων Ισραηλιτών και Χαναανιτών. «Και τα παιδιά του Ισραήλ έμειναν με τους κατοίκους της Χαναάν. Και πήραν τις κόρες τους για να τις κάνουν συζύγους τους και έδωσαν τις κόρες τους στους γιους των Χαναανιτών.» Οι Εβραίοι ποτέ δεν έδιωξαν τους κατοίκους της Χαναάν από την Παλαιστίνη, παρά το ότι οι γραπτές αναφορές των ιερέων τους γι αυτά τα πράγματα δήλωναν χωρίς δισταγμό ότι το έκαναν.

<a name="U97_9_2"></a>*97:9.2 (1071.7)* Η Εβραϊκή συνείδηση έχει τις ρίζες της στην ορεινή χώρα του Εφραίμ. Η μεταγενέστερη Ιουδαϊκή συνείδηση έχει τις ρίζες της στην νότια φατρία της Ιουδαίας. Οι Εβραίοι (Ιουδαΐτες) πάντα προσπαθούσαν να σπιλώσουν και να αμαυρώσουν το ιστορικό των βόρειων Ισραηλιτών (των Εφραιμιτών).


<a name="U97_9_3"></a>*97:9.3 (1072.1)* Η φιλόδοξη Εβραϊκή ιστορία αρχίζει με την ανασύνταξη των βόρειων φυλών από τον Σαούλ για να βγάλουν πέρα με μια επίθεση των Αμμωνιτών εναντίον των άλλων συμπατριωτών τους – των Γιλεαδιτών – ανατολικά του Ιορδάνη. Με ένα στρατό κάτι παραπάνω από τρεις χιλιάδες νίκησε τους εχθρούς, και ήταν αυτό το κατόρθωμα που έκανε τις ορεινές φυλές να τον κάνουν βασιλιά. Όταν οι εξόριστοι ιερείς ξαναέγραψαν αυτή την ιστορία, ανέβασαν τον στρατό του Σαούλ σε 330.000 και προσέθεσαν και την «Ιουδαία» στον κατάλογο των φυλών που έλαβαν μέρος στην μάχη.

<a name="U97_9_4"></a>*97:9.4 (1072.2)* Αμέσως μετά την ήττα των Αμμωνιτών, ο Σαούλ ανακηρύχθηκε βασιλέας μετά από λαϊκές εκλογές των στρατιωτών του. Κανένας ιερέας ή προφήτης δεν πήρε μέρος σε αυτές τις υποθέσεις. Αλλά οι ιερείς αργότερα κατέγραψαν ότι ο Σαούλ στέφθηκε βασιλιάς από τον προφήτη Σαμουήλ κατόπιν θείας καθοδήγησης. Αυτό το έκαναν για να καθιερώσουν μια «θεία γραμμή καταγωγής» για την Ιουδαϊτική βασιλεία του Δαβίδ.

<a name="U97_9_5"></a>*97:9.5 (1072.3)* Η μεγαλύτερη απ’ όλες τις διαστρεβλώσεις της Εβραϊκής ιστορίας είχε να κάνει με τον Δαβίδ. Μετά την νίκη του Σαούλ απέναντι στους Αμμωνίτες (την οποία την απέδωσε στον Ιαχβέ) οι Φιλισταίοι ανησύχησαν και άρχισαν επιθέσεις προς τις βόρειες φυλές. Ο Δαβίδ και ο Σαούλ ποτέ δεν μπορούσαν να συμφωνήσουν. Ο Δαβίδ με εξακόσιους άνδρες μπήκε σε συμμαχία με τους Φιλισταίους και προέλασαν στην ακτή μέχρι την Εσδρηλώμ. Στην Γκαθ οι Φιλισταίοι διέταξαν τον Δαβίδ να εγκαταλείψει το πεδίο. Φοβόνταν ότι θα πήγαινε με τον Σαούλ. Ο Δαβίδ υποχώρησε, οι Φιλισταίοι επιτέθηκαν και νίκησαν τον Σαούλ. Δεν θα μπορούσαν να το πετύχουν αυτό αν ο Δαβίδ είχε μείνει πιστός στον Ισραήλ. Ο στρατός του Δαβίδ ήταν ένα πολύγλωσσο συνονθύλευμα από αντάρτες, το μεγαλύτερο μέρος των οποίων αποτελείτο από περιθωριακούς και φυγάδες της δικαιοσύνης.

<a name="U97_9_6"></a>*97:9.6 (1072.4)* Η τραγική ήττα του Σαούλ στο Γκιλμπόα από τους Φιλισταίους έφερε τον Ιαχβέ σε χαμηλή θέση ανάμεσα στους θεούς, στα μάτια των γειτονικών Χαναανιτών. Το αναμενόμενο θα ήταν να αποδιδόταν αυτή η ήττα σε αποστασία από τον Ιαχβέ, αλλά αυτή την φορά οι Ιουδαΐτες συντάκτες την απέδωσαν σε τελετουργικά σφάλματα. Χρειάζονταν την παράδοση του Σαούλ και του Σαμουήλ σαν υπόβαθρο για την βασιλεία του Δαβίδ.

<a name="U97_9_7"></a>*97:9.7 (1072.5)* Ο Δαβίδ με τον μικρό του στρατό έφτιαξε το αρχηγείο του στην μη Εβραϊκή πόλη της Χεβρώνας. Σύντομα οι συμπατριώτες του τον ανακήρυξαν βασιλέα του νέου βασιλείου της Ιουδαίας. Η Ιουδαία αποτελείτο κυρίως από με Εβραϊκά στοιχεία – Κενίτες, Καλεβίτες, Ιεβουσίτες, και άλλους Χαναανίτες. Ήταν νομάδες – ποιμένες – και ήταν αφοσιωμένοι στην ιδέα της ιδιοκτησίας γης. Είχαν την ιδεολογία των φυλών της ερήμου.


<a name="U97_9_8"></a>*97:9.8 (1072.6)* Η διαφορά ανάμεσα στην ιερή και την ανίερη ιστορία απεικονίζεται πολύ καλά από τις δύο διαφορετικές ιστορίες για τον βασιλιά Δαβίδ όπως βρίσκονται στην Παλαιά Διαθήκη. Ένα τμήμα της εγκόσμιας ιστορίας για το πώς οι άμεσοι οπαδοί του (ο στρατός του) τον έκαναν βασιλιά έμεινε στις καταγραφές από τους ιερείς άθελά τους, που αργότερα ετοίμασαν τον μακροσκελή και πεζό απολογισμό της ιερής ιστορίας όπου περιγράφεται πως ο προφήτης Σαμουήλ, με θεία καθοδήγηση, επέλεξε τον Δαβίδ ανάμεσα στους αδερφούς του και προχώρησε με τύπους και με περίπλοκες τελετές τον έχρισε βασιλέα των Εβραίων και τον ανακήρυξε διάδοχο του Σαούλ.

<a name="U97_9_9"></a>*97:9.9 (1072.7)* Πόσες φορές οι ιερείς, αφού κατασκεύασαν τις φανταστικές τους διηγήσεις για τα θαυματουργά έργα του Θεού με το Ισραήλ, δεν μπόρεσαν να εξαλείψουν πλήρως και τις απλές και πραγματικές δηλώσεις που βρισκόντουσαν ήδη στα ιστορικά αρχεία.


<a name="U97_9_10"></a>*97:9.10 (1072.8)* Ο Δαβίδ προσπάθησε να καθιερωθεί πολιτικά με το να παντρευτεί πρώτα την κόρη του Σαούλ, έπειτα την χήρα του Νάβαλ του πλούσιου Εδομίτη, και μετά την κόρη του Ταλμάι, του βασιλέα του Γεσούρ. Πήρε έξι συζύγους από τις γυναίκες της Ιεβούς, για να μη αναφέρουμε την Βηρσαβεέ, την σύζυγο του Χετταίου.

<a name="U97_9_11"></a>*97:9.11 (1073.1)* Και με αυτές τις μεθόδους και με αυτούς τους ανθρώπους ο Δαβίδ οικοδόμησε τον μύθο ενός θεϊκού βασιλείου της Ιουδαίας σαν διάδοχος της κληρονομιάς και των παραδόσεων του χαμένου βόρειου βασιλείου του Ευφραιμιτικού Ισραήλ. Η κοσμοπολίτικη φυλή του Ιούδα, του Δαβίδ, ήταν περισσότερο εθνική παρά Εβραϊκή. Παρόλα αυτά οι καταπιεσμένοι πρεσβύτεροι του Εφραίμ κατέβηκαν και «ἔχρισαν τὸν Δαβὶδ βασιλέα ἐπὶ τὸν Ἰσραήλ». Μετά από στρατιωτική απειλή, ο Δαβίδ έκανε μια συνθήκη με τους Ιεβουσίτες και ίδρυσε την πρωτεύουσα του ενωμένου βασιλείου του στην Ιεβούς (Ιερουσαλήμ), η οποία ήταν μια πόλη με ισχυρά τείχη στην μέση, ανάμεσα στην Ιουδαία και το Ισραήλ. Οι Φιλισταίοι ξεσηκώθηκαν και γρήγορα επιτέθηκαν εναντίον του Δαβίδ. Μετά από μια φοβερή μάχη ηττήθηκαν, και για άλλη μια φορά ο Ιαχβέ καθιερώθηκε ως «Κύριος ὁ Θεὸς τῶν δυνάμεων.»

<a name="U97_9_12"></a>*97:9.12 (1073.2)* Αλλά ο Ιαχβέ πρέπει, αναγκαστικά, να μοιραστεί αυτή την δόξα με τους θεούς της Χαναάν, γιατί το μεγαλύτερο τμήμα του στρατού του Δαβίδ ήταν μη Εβραϊκό. Και έτσι εμφανίζεται στα γραπτά που έχετε στα χέρια σας (το παράβλεψαν οι Ιουδαίοι εκδότες) αυτή η πληροφορία: «Ὁ Κύριος διέκοψε τοὺς ἐχθροὺς μου ἔμπροσθέν μου. Διὰ τοῦτο ἐκαλέσθη τὸ ὄνομα τοῦ τόπου ἐκείνου Βάαλ-φερασείμ.» Και το έκανε αυτό γιατί το ογδόντα τοις εκατό των στρατιωτών του Δαβίδ ήταν λάτρεις του Βάαλ.

<a name="U97_9_13"></a>*97:9.13 (1073.3)* Ο Δαβίδ εξήγησε την ήττα του Σαούλ στην Γκιλμπόα επισημαίνοντας ότι ο Σαούλ είχε επιτεθεί σε μια πόλη της Χαναάν, την Γαβαών, της οποίας οι κάτοικοι είχαν συνθήκη ειρήνης με τους Εφραιμίτες. Εξαιτίας αυτού ο Ιαχβέ τον εγκατέλειψε. Ακόμα και τον καιρό του Σαούλ ο Δαβίδ είχε υπερασπιστεί την πόλη της Χαναάν την Κεϊλά εναντίον των Φιλισταίων, και έπειτα εγκατέστησε την πρωτεύουσά του σε μια πόλη της Χαναάν. Και τηρώντας αυτή την πολιτική του συμβιβασμού με τους Χαναανίτες, ο Δαβίδ παρέδωσε επτά από τους απογόνους του Σαούλ στους Γαβαωνίτες, για να απαγχονιστούν.

<a name="U97_9_14"></a>*97:9.14 (1073.4)* Μετά την ήττα των Φιλισταίων, ο Δαβίδ κέρδισε την κατοχή «της κιβωτού του Ιαχβέ,» την έφερε στην Ιερουσαλήμ, και επισημοποίησε την λατρεία του Ιαχβέ στο βασίλειό του. Έπειτα έθεσε βαρείς φόρους στις γειτονικές φυλές – τους Εδωμίτες, τους Μωαβίτες, τους Αμμωνίτες, και τους Σύριους.

<a name="U97_9_15"></a>*97:9.15 (1073.5)* Η διεφθαρμένη πολιτική μηχανή του Δαβίδ άρχισε να καταπατά εδάφη στα βόρεια παραβιάζοντας τα Εβραϊκά ήθη και πολύ σύντομα απόκτησε και τον έλεγχο της εισφοράς των καραβανιών που προηγουμένως τον είχαν οι Φιλισταίοι. Και μετά συνέβη μια σειρά θηριωδιών που κορυφώθηκε με τον φόνο του Ουρία. Όλες οι δικαστικές υποθέσεις εκδικάζονταν στην Ιερουσαλήμ. Δεν μπορούσαν πια «οι πρεσβύτεροι» να απονέμουν την δικαιοσύνη. Δεν είναι παράξενο που προκλήθηκε εξέγερση. Σήμερα θα μπορούσαμε να αποκαλέσουμε τον Αβεσαλώμ δημαγωγό· η μητέρα του ήταν από την Χαναάν. Υπήρχε μισή ντουζίνα διεκδικητές του θρόνου εκτός από τον υιό της Βηρσαβεέ – τον Σολομώντα.


<a name="U97_9_16"></a>*97:9.16 (1073.6)* Μετά τον θάνατο του Δαβίδ ο Σολομών εκκαθάρισε την πολιτική μηχανή από όλες τις βόρειες επιδράσεις αλλά συνέχισε όλη την τυραννία και την φορολογία του βασιλείου του πατέρα του. Ο Σολομών οδήγησε σε οικονομικό αδιέξοδο το έθνος με την σπάταλη αυλή του και με το περίτεχνοι οικοδομικό του πρόγραμμα: Ήταν το σπίτι στον Λίβανο, το παλάτι της κόρης του Φαραώ, τον ναό του Ιαχβέ, το παλάτι του βασιλιά, και η αναστήλωση των τειχών πολλών πόλεων. Ο Σολομών δημιούργησε ένα πελώριο Εβραϊκό ναυτικό, που λειτουργούσε με Σύριους ναύτες και είχε εμπορικές σχέσεις με όλο τον κόσμο. Το χαρέμι του αριθμούσε σχεδόν χίλιες γυναίκες.


<a name="U97_9_17"></a>*97:9.17 (1073.7)* Εκείνο τον καιρό ο ναός του Ιαχβέ στην Σηλώ είχε χάσει πολύ από την υπόληψή του, και όλη η λατρεία του έθνους είχε επικεντρωθεί στην Ιεβούς (Ιερουσαλήμ) στον πανέμορφο βασιλικό ναό. Το βόρειο βασίλειο επέστρεψε περισσότερο στην λατρεία των Ελοχείμ. Απολάμβαναν την εύνοια των Φαραώ, που αργότερα υποδούλωσαν την Ιουδαία, και επέβαλαν φόρους στο νότιο βασίλειο.

<a name="U97_9_18"></a>*97:9.18 (1073.8)* Υπήρχαν σκαμπανεβάσματα – πόλεμοι ανάμεσα στο Ισραήλ και την Ιουδαία. Μετά τέσσερα χρόνια εμφυλίων πολέμων και τριών δυναστειών, το Ισραήλ έπεσε κάτω από την ηγεμονία των αστών δεσποτών που άρχισαν να εμπορεύονται γη. Ακόμα και ο βασιλιάς Αμρί επιχείρησε να αγοράσει το κτήμα του Σεμέρ. Αλλά το τέλος πλησίαζε όταν ο Σαλμανασέρ ο Γ’ αποφάσισε να θέσει κάτω από τον έλεγχό του τα παράλια της Μεσογείου. Ο βασιλέας Αχαάβ του Εφραίμ συγκέντρωσε άλλες δέκα ομάδες και αντιστάθηκε στο Καρκάρ· η μάχη ήταν ισόπαλη. Οι Ασσύριοι αναχαιτίσθηκε αλλά οι σύμμαχοι αποδεκατίστηκαν. Αυτή η σπουδαία μάχη δεν αναφέρεται καν στην Παλαιά Διαθήκη.

<a name="U97_9_19"></a>*97:9.19 (1074.1)* Νέα προβλήματα ξεκίνησαν όταν ο βασιλέας Αχαάβ προσπάθησε να αγοράσει γη από τον Ναβώθ. Η Φοίνικας σύζυγός του πλαστογράφησε το όνομα του Αχαάβ στα χαρτιά και έδινε εντολές να δημευθεί η γη του Ναβώθ με την κατηγορία ότι αυτός είχε βλασφημήσει τα ονόματα των «Ελοχείμ και του βασιλιά.» Αυτός και οι γιοι του εκτελέστηκαν άμεσα. Ο ρωμαλέος Ηλίας παρουσιάστηκε στο σκηνικό κατηγορώντας τον Αχαάβ για τον φόνο των Ναβώθ. Έτσι ο Ηλίας, ένας από τους σπουδαιότερους προφήτες, ξεκίνησε την διδασκαλία του σαν υπερασπιστής της παλιάς εδαφικής ηθικής ενάντια στην τάση για πώληση γης των Βααλίμ, και ενάντια στην προσπάθεια των πόλεων να κυριαρχήσουν στην επαρχία. Αλλά οι μεταρρυθμίσεις δεν πέτυχαν μέχρι που ο γαιοκτήμονας Ιεχού ένωσε τις δυνάμεις του με τον τσιγγάνο οπλαρχηγό Ιωναδὰβ για να καταστρέψουν τους προφήτες (κτηματομεσίτες) του Βάαλ στην Σαμάρεια.


<a name="U97_9_20"></a>*97:9.20 (1074.2)* Νέα ζωή εμφανίστηκε όταν ο Ιωάς και ο γιος του Ιεροβοάμ απελευθέρωσαν το Ισραήλ από τους εχθρούς του. Αλλά εκείνο τον καιρό στην Σαμάρεια κυβερνούσε μια αριστοκρατία κακοποιών οι αρπαγές συναγωνιζόντουσαν εκείνες της δυναστείας του Δαβίδ τις παλιότερες μέρες. Κράτος και εκκλησία πήγαιναν χέρι- χέρι. Η προσπάθεια να καταπιέσουν την ελευθερία του λόγου οδήγησε τον Ηλία, τον Αμώς, και τον Ωσηέ να αρχίσουν την μυστική τους συγγραφή, και αυτή ήταν η πραγματική αρχή των Ιουδαϊκών και Χριστιανικών Βίβλων.


<a name="U97_9_21"></a>*97:9.21 (1074.3)* Αλλά το βόρειο βασίλειο δεν αφανίστηκε από την ιστορία; μέχρι που ο βασιλιάς του Ισραήλ συνωμότησε με τον βασιλιά της Αιγύπτου και αρνήθηκε να πληρώσει άλλους φόρους στην Ασσυρία. Τότε άρχισε η τρίχρονη πολιορκία που ακολουθήθηκε από την ολοκληρωτική διασπορά του βόρειου βασιλείου. Το Εφραίμ (Ισραήλ) λοιπόν, αφανίστηκε. Η Ιουδαία – οι Ιουδαίοι, «το υπόλοιπο του Ισραήλ» – είχε αρχίσει να συγκεντρώνει την γη στα χέρια των λίγων, όπως έλεγε ο Ησαΐας, «Να προσθέτουν σπίτι στο σπίτι και χωράφι σε χωράφι». Σύντομα υπήρχε στην Ιερουσαλήμ και ένας ναός του Βάαλ δίπλα στον ναό του Ιαχβέ. Αυτό το βασίλειο του τρόμου έληξε με μια μονοθεϊστική εξέγερση κάτω από την ηγεσία του νεαρού βασιλιά Ιωάς που έκανε σταυροφορία για τον Ιαχβέ επί τριάντα πέντε χρόνια.

<a name="U97_9_22"></a>*97:9.22 (1074.4)* Ο επόμενος βασιλιάς, ο Αμαζίας, είχε προβλήματα με τους εξεγερμένους φορολογούμενους Εδωμίτες και τους γείτονές τους. Μετά από μια σημαδιακή νίκη στράφηκε προς τους βόρειους γείτονές του από τους οποίους είχε μια το ίδιο πανηγυρική ήττα. Τότε ο αγροτικός πληθυσμός επαναστάτησε. Δολοφόνησαν τον βασιλιά και έδωσαν τον θρόνο στον δεκαεξάχρονο γιο του. Αυτός ήταν ο Αζαρίας, που ο Ησαΐας τον έλεγε Οζία. Μετά τον Οζία, τα πράγματα πήγαιναν από το κακό στο χειρότερο, και η Ιουδαία υπήρχε για εκατό χρόνια πληρώνοντας φόρους υποτέλειας στους βασιλείς της Ασσυρίας. Ο Ησαΐας πρώτος τους είπε ότι η Ιερουσαλήμ, αφού ήταν η πόλη του Ιαχβέ, δεν θα έπεφτε ποτέ. Αλλά ο Ιερεμίας δεν δίστασε να τους προαναγγείλει την πτώση της.


<a name="U97_9_23"></a>*97:9.23 (1074.5)* Η αληθινή καταστροφή της Ιερουσαλήμ επιτεύχθηκε από ένα διεφθαρμένο και πλούσιο κύκλο πολιτικών που λειτουργούσαν κάτω από την αρχηγεία ενός νεαρού βασιλέα, του Μανασσή. Η μεταβαλλόμενη οικονομία ευνοούσε την επιστροφή στην λατρεία του Βάαλ, του οποίου οι συναλλαγές για ιδιωτική γη ήταν ενάντια στην ιδεολογία του Ιαχβέ. Η πτώση της Ασσυρίας και η άνοδος της Αιγύπτου έφερε την απελευθέρωση στην Ιουδαία για κάποιο διάστημα, και ο αγροτικός πληθυσμός ανέλαβε. Με αρχηγό τον Ιωσία κατάστρεψαν τον διεφθαρμένο πολιτικό κύκλο της Ιερουσαλήμ.

<a name="U97_9_24"></a>*97:9.24 (1074.6)* Αλλά αυτή η περίοδος είχε τραγικό τέλος όταν ο Ιωσίας τόλμησε να προσπαθήσει να αναχαιτίσει τον ισχυρό στρατό του Νεκώς καθώς αυτός ερχόταν από τα παράλια από την Αίγυπτο για να βοηθήσει την Ασσυρία εναντίον της Βαβυλώνας. Εξολοθρεύτηκε, και η Ιουδαία έγινε υποτελής της Αιγύπτου. Το πολιτικό κόμμα του Βάαλ γύρισε στην εξουσία στην Ιερουσαλήμ, και έτσι άρχισε ο *πραγματικός* Αιγυπτιακός ζυγός. Μετά ακολούθησε μια περίοδος στην οποία οι πολιτικοί του Βααλίμ έλεγχαν και τις αυλές και τους ιερείς. Η λατρεία του Βάαλ ήταν ένα οικονομικό και κοινωνικό σύστημα που ασχολιόταν με δικαιώματα περιουσιακά όπως και με την γονιμότητα του χώματος.

<a name="U97_9_25"></a>*97:9.25 (1075.1)* Με την εκθρόνιση του Νεκώς από τον Ναβουχοδονόσωρ, η Ιουδαία έπεσε στην Βαβυλωνιακό ζυγό και της δόθηκαν δέκα χρόνια χάριτος, αλλά σύντομα εξεγέρθηκαν. Όταν ο Ναβουχοδονόσωρ πήγε εναντίον τους, οι Ιουδαΐτες ξεκίνησαν κοινωνικούς μετασχηματισμούς, όπως απελευθέρωση σκλάβων, για να επηρεάσουν τον Ιαχβέ. Όταν ο Βαβυλωνιακός στρατός αποσύρθηκε προσωρινά, οι Εβραίοι χάρηκαν και πίστεψαν ότι η μαγική των μεταρρυθμίσεών τους είχε απελευθερώσει. Ήταν αυτή την περίοδο που ο Ιερεμίας τους είπε για την επικείμενη καταστροφή, και σύντομα ο Ναβουχοδονόσωρ επέστρεψε.

<a name="U97_9_26"></a>*97:9.26 (1075.2)* Και έτσι το τέλος της Ιουδαίας ήρθε ξαφνικά. Η πόλη καταστράφηκε και οι άνθρωποι μεταφέρθηκαν στην Βαβυλώνα. Ο αγώνας Βάαλ – Ιαχβέ έληξε με την αιχμαλωσία. Και η αιχμαλωσία κλόνισε το υπόλοιπο Ισραήλ και στράφηκαν προς τον μονοθεϊσμό.


<a name="U97_9_27"></a>*97:9.27 (1075.3)* Στην Βαβυλώνα οι Εβραίοι κατάληξαν στο συμπέρασμα ότι δεν θα μπορούσαν να υπάρξουν σαν μια μικρή ομάδα στην Παλαιστίνη, έχοντας τα δικά τους κοινωνικά και οικονομικά έθιμα, και ότι αν ήθελαν να επικρατήσουν οι ιδεολογίες τους, θα πρέπει να προσηλυτίσουν τους εθνικούς. Έτσι οργάνωσαν την νέα τους αντίληψη για τον προορισμό τους – την ιδέα ότι οι Ιουδαίοι πρέπει να γίνουν οι εκλεκτοί υπηρέτες του Ιαχβέ. Η Ιουδαϊκή θρησκεία της Παλαιάς Διαθήκης αναπτύχθηκε στην Βαβυλώνα κατά την διάρκεια της αιχμαλωσίας.

<a name="U97_9_28"></a>*97:9.28 (1075.4)* Η θεωρία της αθανασίας διαμορφώθηκε και αυτή στην Βαβυλώνα. Οι Ιουδαίοι νόμιζαν ότι η ιδέα της μελλοντικής ζωής αφαιρούσε κάπως από την έμφαση του ευαγγελίου της κοινωνικής δικαιοσύνης. Τώρα για πρώτη φορά η θεολογία εκτόπιζε την κοινωνιολογία και τα οικονομικά. Η θρησκεία διαμορφωνόταν σαν σύστημα ανθρώπινης σκέψης και συμπεριφοράς και διαχωριζόταν όλο και περισσότερο από την πολιτική, την κοινωνιολογία, και τα οικονομικά.


<a name="U97_9_29"></a>*97:9.29 (1075.5)* Και έτσι η αλήθεια για τον Ιουδαϊκό λαό αποκαλύπτει ότι πολλά που έχουν θεωρηθεί σαν ιερή ιστορία δεν είναι άλλο από κάτι παραπάνω από το χρονικό κοινής ανίερης ιστορίας. Ο Ιουδαϊσμός ήταν το χώμα από το οποίο αναπτύχθηκε ο Χριστιανισμός, αλλά οι Εβραίοι δεν ήταν θαυματουργός λαός.

### <a name="U97_10_0"></a>10&#8228;&#160;Η ΕΒΡΑΪΚΗ ΘΡΗΣΚΕΙΑ

<a name="U97_10_1"></a>*97:10.1 (1075.6)* Οι ηγέτες τους είχαν διδάξει τους Ισραηλίτες ότι ήταν εκλεκτός λαός, όχι λόγω ιδιαίτερης επιείκειας και μονοπώλησης της θείας εύνοιας, αλλά λόγω της ειδικής υπηρεσίας να μεταφέρουν την αλήθεια για τον ένα Θεό σε κάθε έθνος. Και είχαν υποσχεθεί στους Ιουδαίους ότι, αν εκπλήρωναν αυτό το πεπρωμένο, θα γίνονταν οι πνευματικοί ηγέτες όλων των λαών, και ότι ο Μεσσίας που θα ερχόταν θα βασίλευε σε αυτούς και σε όλο τον κόσμο σαν Πρίγκιπας της Ειρήνης.

<a name="U97_10_2"></a>*97:10.2 (1075.7)* Όταν οι Ιουδαίοι είχαν απελευθερωθεί από τους Πέρσες, επέστρεψαν στην Παλαιστίνη απλά για να πέσουν στην δουλεία του δικού τους παπαδοκρατούμενου κώδικα νόμων, θυσιών, και τελετουργιών. Και όπως οι Εβραϊκές φυλές απέρριψαν την υπέροχη ιστορία του Θεού όπως παρουσιάστηκε στην αποχαιρετιστήρια ομιλία του Μωυσή για τα τελετουργικά των θυσιών και την μετάνοια, έτσι και αυτά τα υπολείμματα του Εβραϊκού έθνους απέρριψαν την υπέροχη ιδέα του δεύτερου Ησαΐα για τους κανόνες, τις ρυθμίσεις, και τις τελετουργίες του αναπτυσσόμενου ιερατείου τους.

<a name="U97_10_3"></a>*97:10.3 (1075.8)* Ο εθνικός εγωισμός, η λανθασμένη πίστη σε ένα παρεξηγημένο Μεσσία, και τα αυξανόμενα δεσμά και η τυραννία του ιερατείου επέβαλλε την σιωπή μια για πάντα στις φωνές των πνευματικών ηγετών (εκτός από τον Δανιήλ, τον Ιεζεκιήλ, τον Αγγαίο και τον Μαλαχία). Και από εκείνη την ημέρα μέχρι τις μέρες του Ιωάννη του Βαπτιστή όλο το Ισραήλ βίωσε μια αυξανόμενη πνευματική παλινδρόμηση. Αλλά οι Εβραίοι ποτέ δεν έχασαν την αντίληψη του Συμπαντικού Πατέρα, ακόμα και μέχρι τον εικοστό αιώνα μετά Χριστό συνέχισαν να ακολουθούν αυτή την αντίληψη της Θεότητας.

<a name="U97_10_4"></a>*97:10.4 (1076.1)* Από τον Μωυσή έως τον Ιωάννη τον Βαπτιστή υπήρξε μια αδιάσπαστη σειρά πιστών διδασκάλων που περνούσαν τον μονοθεϊστικό δαυλό του φωτός από την μια γενιά στην άλλη ενώ συνεχώς επέπλητταν τους ανήθικους ηγέτες, αποκήρυσσαν τους εμπορικοποιημένους ιερείς, και πάντα παρότρυναν τους ανθρώπους να επιμένουν στην λατρεία του υπέρτατου Ιαχβέ, τον Κύριο και Θεό του Ισραήλ.


<a name="U97_10_5"></a>*97:10.5 (1076.2)* Σαν έθνος οι Εβραίοι έχασαν τελικά την πολιτική τους ταυτότητα, αλλά η Εβραϊκή θρησκεία της ειλικρινούς πίστης στον ένα και συμπαντικό Θεό συνεχίζει να ζει στις καρδιές των διασκορπισμένων εξόριστων. Και αυτή η θρησκεία επιζεί επειδή έχει λειτουργήσει αποτελεσματικά για να διατηρήσει τις υψηλές αξίες των οπαδών της. Η Ιουδαϊκή θρησκεία διατήρησε τα ιδανικά ενός λαού, αλλά δεν μπόρεσε να υιοθετήσει την πρόοδο και να ενθαρρύνει την φιλοσοφική δημιουργική ανακάλυψη των σφαιρών της αλήθειας. Η Ιουδαϊκή θρησκεία είχε πολλά ψεγάδια – ήταν ανεπαρκής στην φιλοσοφία και σχεδόν στερούταν αισθητικών ιδιοτήτων – αλλά όμως πραγματικά διατήρησε τις ηθικές αξίες, και γι αυτό διάρκεσε. Ο υπέρτατος Ιαχβέ, σε σύγκριση με τις άλλες αντιλήψεις για την Θεότητα, ήταν ξεκάθαρος, ζωντανός, προσωπικός, και ηθικός.

<a name="U97_10_6"></a>*97:10.6 (1076.3)* Οι Ιουδαίοι αγαπούσαν την δικαιοσύνη, την σοφία, την αλήθεια, και την εντιμότητα όσο λίγοι λαοί, αλλά συνέβαλλαν λιγότερο από όλους τους άλλους λαούς στην νοητική συνειδητοποίηση και την πνευματική κατανόηση αυτών των θεϊκών ιδιοτήτων. Αν και η Εβραϊκή θεολογία αρνήθηκε να επεκταθεί, έπαιξε σημαντικό ρόλο στην εξέλιξη δύο άλλων παγκόσμιων θρησκειών, του Χριστιανισμού και Μωαμεθανισμού.

<a name="U97_10_7"></a>*97:10.7 (1076.4)* Η εβραϊκή θρησκεία διατηρήθηκε επίσης λόγω των θεσμών της. Είναι δύσκολο για τη θρησκεία να επιβιώσει ως ιδιωτική πρακτική μεμονωμένων ατόμων. Αυτό υπήρξε το λάθος των θρησκευτικών ηγετών: Βλέποντας τα κακά της θεσμοθετημένης θρησκείας, επιζητούν να καταστρέψουν την τεχνική της ομαδικής λειτουργίας. Αντί να καταστρέψουν όλα τα τελετουργικά, καλύτερα θα έκαναν να τα μεταρρυθμίσουν. Από αυτήν την άποψη, ο Ιεζεκιήλ ήταν πιο σοφός από τους συγχρόνους του. Αν και συντάχθηκε μαζί τους επιμένοντας στην προσωπική ηθική υπευθυνότητα, καταπιάστηκε επίσης με το να καθιερώσει την πιστή τήρηση ενός ανώτερου και εξαγνισμένου τελετουργικού.


<a name="U97_10_8"></a>*97:10.8 (1076.5)* Και έτσι οι διαδοχικοί δάσκαλοι του Ισραήλ εκπλήρωσαν τον μεγαλύτερο άθλο στην εξέλιξη της θρησκείας που επιτεύχθηκε ποτέ στην Ουράντια: η σταδιακή αλλά συνεχής μεταμόρφωση της βαρβαρικής αντίληψης για τον άγριο δαίμονα Ιαχβέ, του ζηλιάρη και σκληρού θεού πνεύμα του φοβερού ηφαιστείου του Σινά, στην μεταγενέστερη εξυψωμένη και ουράνια αντίληψη για τον υπέρτατο Ιαχβέ, του δημιουργού όλων των πραγμάτων και στοργικού και ελεήμονα Πατέρα όλης της ανθρωπότητας. Και αυτή η Εβραϊκή αντίληψη για τον Θεό ήταν η ανώτατη ανθρώπινη νοερή σύλληψη για τον Συμπαντικό Πατέρα μέχρι την στιγμή που μεγαλύνθηκε περαιτέρω και τόσο θεσπέσια ενισχύθηκε από τις προσωπικές διδασκαλίες και το παράδειγμα ζωής του Υιού του, του Μιχαήλ του Νέβαδον.


<a name="U97_10_9"></a>*97:10.9 (1076.6)* [Παρουσιάσθηκε από έναν Μελχισεδέκ του Νέβαδον.]

